تبیین و تحلیل عوامل موثر در نوسازی مسکن در بافت‌های فرسوده و ناکارآمد شهری: نمونه مورد مطالعه: شهر مشهد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد، مشهد ، ایران

2 دانش آموخته دکتری برنامه ریزی شهری، دانشگاه تهران، تهران ، ایران

10.22081/jtc.2025.70930.1044

چکیده

بافت‌های فرسوده شهری مسئله‌ای فراگیر در تمام شهرهای کشور هستند و هر شهر، با توجه به مقتضیات انسانی و طبیعی خود، نیازمند رویکردی ویژه برای مداخله و به‌سازی است. پژوهش پیشرو، با هدف نوسازی بافت، به شناسایی و ارزیابی شاخص­های اثرگذار در نوسازی مسکن در بافت‌­های فرسوده و ناکارآمد شهر مشهد می‌پردازد. روش پژوهش، توصیفی – تحلیلی و شیوهٔ گردآوری اطلاعات، کتابخانه‌ای و میدانی (پرسش‌نامه و مصاحبه) است. جامعهٔ آماری در بخش کیفی دربردارندهٔ ۲۵ نفر از متخصصان به‌سازی و نوسازی مناطق و سازمان بازآفرینی فضاهای شهری و در بخش کمّی، دربردارندهٔ ۳۸۴ نفر از ساکنین و اجتماعات شهری است. نتایج تحلیل با روش SWOTو QSPM هشت شاخص را به­‌عنوان عوامل بازدارنده در اجرای فرآیند نوسازی مسکن در این مناطق به دست می‌دهد که در میان آن‌ها، شاخص ریزدانگی پلاک­‌ها و عدم تمایل ساکنان به تجمیع قطعات، بالاترین وزن را به خود اختصاص داد. همچنین در رتبه‌­بندی راهبردهای شناسایی‌شده، اولویت اول به راهبرد جریان‌­سازی تجمیع و ارائهٔ الگوهای تجمیعی تولید مسکن تعلق می‌­گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Explaining and Analyzing the Factors Influencing Housing Renewal in Deteriorated and Inefficient Urban Fabrics) Case Study: Mashhad City(

نویسندگان [English]

  • Samira Sadat Hassanpour 1
  • Mohammad Hadi Darroodi 2
1 PhD Candidate in Architecture, Islamic Azad University, Mashhad Branch, Mashhad, Iran
2 PhD in Urban Planning, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده [English]

Deteriorated urban fabrics represent a pervasive challenge in cities throughout the country, and each city, considering its unique human and natural characteristics, requires a context-specific approach for intervention and improvement. The present study aims to support urban renewal by identifying and evaluating the key indicators influencing housing renewal in deteriorated and inefficient urban fabrics of Mashhad city. The research employs a descriptive–analytical methodology, and data were collected through both library research and field studies, including questionnaires and interviews. The qualitative statistical population consisted of 25 experts in urban regeneration and renewal as well as officials from urban regeneration organizations, while the quantitative population included 384 residents and members of local communities. The findings, derived from analyses using the SWOT and QSPM methods, identified eight indicators as the main barriers to the implementation of housing renewal processes in these areas, among which small parcel sizes and residents’ reluctance to consolidate plots received the highest weight. Moreover, in the prioritization of the identified strategies, the highest priority was assigned to strategies aimed at promoting parcel consolidation and providing integrated housing production models.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban regeneration
  • Housing renewal
  • Deteriorated fabrics
  • Inefficient urban fabrics

مراجع

  1. پوراحمد، احمد و همکاران (1397). سنجش و تحلیل فضایی مؤلفه‌های تاب‌آوری کالبدی در بافت مرکزی شهر همدان با استفاده از خودهمبستگی فضایی موران. برنامه‌ریزی توسعه کالبدی، دورۀ 5، ش1، صص93-106.
  2. جوادیان، رضا و همکاران (1400). «عوامل مؤثر بر مشارکت مردمی در نوسازی بافت‌های فرسودهٔ شهری (موردمطالعه: منطقهٔ ۱۵ شهر تهران)»، فصلنامهٔ علمی-پژوهشی اقتصاد و مدیریت شهری، دورهٔ 10، ش37، صص ۱۰۷-۱۲۴.
  3. حاتمی نژاد، حسین؛ پوراحمد، احمد؛ نصرتی هِشی، مرتضی. (1398). «آینده‌پژوهی در بافت فرسودهٔ شهری – مطالعهٔ موردی: ناحیهٔ یک، منطقهٔ 9 شهر تهران». فصلنامهٔ علمی- پژوهشی اطلاعات جغرافیایی « سپهر»، دورهٔ 28، ش109، صص37-55.
  4. حاتمی نژاد، حسین و همکاران. (1397). «شناسایی عرصه‌های مداخله در بافت‌های تاریخی براساس اصل توسعۀ میان‌افزا (موردشناسی: بافت تاریخی شهر یزد)»، جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای، دورهٔ 8، ش28، صص49-68.
  5. رحیمی، حجت‌اله؛ حیدری، مصطفی. (1402). «ارزیابی ساکنان از میزان اثربخشی قوانین به‌سازی و نوسازی بافت‌های فرسوده و ناکارآمد شهری بر فرایند بازآفرینی شهر حمیدیا»، جغرافیا و آمایش شهری-منطقه ای، دورهٔ 13، ش46، صص177-202.
  6. صادقی‌آذر، رضا. (1401). «نوسازی بافت‌های فرسودهٔ شهری». مطالعات هنر و فرهنگ، دورهٔ 23، ش5، صص151-162.‎
  7. محمدی سرین دیزج، مهدی. (1399). «بررسی نقش راهبردِ بازآفرینی در ساماندهی بافت‌های قدیمی و فرسوده شهرها با رویکرد توسعهٔ پایدار؛ مطالعهٔ موردی: محلهٔ غریبان شهر اردبیل»، فصلنامهٔ شهر پایدار، دورهٔ 3، ش3، صص33-49.
  8. مظهری، محمدابراهیم. (1400). «به‌سازی و نوسازی بافت‌های فرسوده، بازآفرینی یا گسیختگی هویت»، مهندسی و مدیریت ساخت، دورهٔ 6، ش3، صص1-7.
  9. میرزابکی، ملیحه؛ رهنما، محمدرحیم؛ اجزاشکوهی، محمد. (1399). «تحلیلی بر ظرفیت‌های فرهنگی – اجتماعی اثرگذارِ بافت‌های فرسوده بر توسعۀ درون‌زا (مطالعۀ موردی: کلان‌شهر تبریز)»، جغرافیای اجتماعی شهری، دورهٔ7، ش2، صص77-96.
  10. نیکبخت، ابوالفضل؛ آرام، علی. (1401). «نوسازی بافت‌های فرسودهٔ شهری با تأکید بر ارتقای کیفیت زندگی؛ مطالعهٔ موردی: بافت فرسودهٔ شهر لردگان». علوم زیست محیطی و دانش جغرافیا، دورهٔ 6، ش2، صص64-82.‎
  11. Ahmadi, M., Andalib, A., Majedi, H., & Zarabadi, Z. S. S. (2019). Analysis of the Position of the Social Capital in the Regeneration of the Historically Worn-Out Fabrics of Imāmzādeahyā Neighborhood, Using the Structural Equations. Urban Planning Knowledge, 3(2), 49-63.
  12. Korkmaz, C., & Balaban, O. (2020). Sustainability of urban regeneration in Turkey: Assessing the performance of the North Ankara Urban Regeneration Project. Habitat International, 95, 102081.
  13. Lin, C. L., Chan, E. H., & Chiang, W. H. (2022). Urban renewal governance and manipulation of plot ratios: A comparison between Taipei, Hong Kong and, Singapore. Land Use Policy, 119, 106158.
  14. Liu, X., Shi, X. Q., Peng, Z. R., & He, H. D. (2023). Quantifying the effects of urban fabric and vegetation combination pattern to mitigate particle pollution in near-road areas using machine learning. Sustainable Cities and Society, 93, 104524.
  15.  Omara, O. (2022). Providing housing design solutions in dilapidated urban context with a resilience approach. Geography and Human Relationships, 5(1), 255-272.
  16. Ongpeng, J. M. C., Dungca, J. R., Aviso, K. B., & Tan, R. R. (2019). Minimizing the carbon footprint of urban reconstruction projects. Journal of Cleaner Production, 240, 118222.
  17. Pawlus, P., & Reizer, R. (2022). Functional importance of honed cylinder liner surface texture: A review. Tribology International, 167, 107409.
  18. Sarvari, H., Mehrabi, A., Chan, D. W., & Cristofaro, M. (2021). Evaluating urban housing development patterns in developing countries: Case study of Worn-out Urban Fabrics in Iran. Sustainable Cities and Society, 70, 102941.
  19. Yang, J., Yang, L., & Ma, H. (2022). Community participation strategy for sustainable urban regeneration in Xiamen, China. Land, 11(5), 600.
  20.  Yazar, M., Hestad, D., Mangalagiu, D., Ma, Y., Thornton, T. F., Saysel, A. K., & Zhu, D. (2020). Enabling environments for regime destabilization towards sustainable urban transitions in megacities: comparing Shanghai and Istanbul. Climatic Change, 160, 727-752.
  21. Zhuang, T., Qian, Q. K., Visscher, H. J., Elsinga, M. G., & Wu, W. (2019). The role of stakeholders and their participation network in decision-making of urban renewal in China: The case of Chongqing. Cities, 92, 47-58.
الهیات شهر
دوره 2، شماره 4 - شماره پیاپی 4
دوفصلنامه الهیات شهر سال دوم، شماره چهارم، پاییز و زمستان ۱۴۰۳
مهر 1403
صفحه 85-104

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 12 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری: 28 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش: 08 مهر 1404
  • تاریخ انتشار: 01 مهر 1403

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار