مبانی چشم‌انداز شهر با تأکید بر نظریهٔ ادراکات اعتباری علامه طباطبایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی، تبریز، ایران

10.22081/jtc.2025.72183.1059

چکیده

 چشم‌انداز شهر، جهت‌گیری‌های اصلی و افق مطلوب توسعه را مشخص می‌کند و رکن مهمی در نظام برنامه‌ریزی راهبردی شهرها به‌شمار می‌آید. در حال حاضر دو اندیشهٔ نئولیبرالیسم و سوسیالیسم، بنیان نظری غالب برای تولید چشم‌انداز است. پژوهش پیش‌رو در پی تدوین مبانی چشم‌انداز شهر مبتنی بر حکمت علامه طباطبایی با تکیه بر نظریهٔ ادراکات اعتباری ایشان است تا چارچوبی نوین و بومی برای تدوین چشم‌انداز ارائه نماید. با این هدف، در گام اول به بررسی نظام هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و انسان‌شناسی حکمت علامه طباطبایی می‌پردازیم، سپس در گام دوم نظریهٔ ابداعی علامه طباطبایی یعنی ادراکات اعتباری به عنوان یکی از چارچوب‌های اصلی مورداستفاده در تدوین اصول، بررسی می‌کنیم و در نهایت، چارچوب مفهومی متشکل از 9 اصل مهم که می‌توانند مبنایی برای تدوین الگوی چشم‌انداز قرار گیرند، بیان کرده‌ایم و ارتباط آنها با اهداف و مسائل شهری را شرح و بسط داده‌ایم. 

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Foundations of the Urban Vision with Emphasis on Allameh Tabataba'i's Theory of Constructive Perceptions

نویسندگان [English]

  • Mohammad Hossein Kazemi Andaryan
  • Mohammad Taghi Pirbabaei
  • Mohammad Ali Kaynejad
Architecture and Urbanism Faculty, Islamic Art University, Tabriz, Iran
چکیده [English]

The urban vision delineates the principal directions and desired horizon of development, constituting a crucial pillar in the strategic planning system of cities. Currently, the dominant theoretical foundations for vision production are neoliberalism and socialism. The present research aims to formulate the foundations of an urban vision based on the philosophical wisdom (Hikmah) of Allameh Tabataba'i, relying particularly on his innovative theory of Constructive Perceptions (Idrakat-e Etebari), to propose a novel and indigenous framework for vision development. To this end, the study first examines the ontological, epistemological, and anthropological system within Allameh Tabataba'i's philosophy. Subsequently, in the second stage, it analyzes his original theory of Constructive Perceptions as one of the main frameworks for formulating foundational principles. Finally, the research presents a conceptual framework comprising nine key principles that can serve as a basis for developing an urban vision model, elaborating on their connections to urban goals and challenges.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Vision
  • Constructive Perceptions (Idrakat-e Etebari)
  • Sustainable Development
  • Participation
  • Social Justice
  • Allameh Tabataba'i

مراجع

  1. قرآن کریم
  2. بوذری‌نژاد، یحیی. (1391). «منشأ حیات اجتماعی از نظر علامه طباطبایی»، دو فصلنامهٔ نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان، دورهٔ 2، ش3، صص 62-41.
  3. داوری اردکانی، رضا. (1363). دومین یادنامه علامه طباطبائى. تهران: مؤسسهٔ مطالعات و تحقیقات فرهنگى
  4. شجاری، مرتضی. (1388). انسان شناسی در عرفان و حکمت متعالیه. تبریز: انتشارات دانشگاه تبریز.
  5. شمس، مراد على.(1384). با علامه در المیزان از منظر پرسش و پاسخ (جلد دوم). قم: انتشارات اسوه.
  6. صدرالدین شیرازی، محمد ابراهیم. (1363). مفاتیح الغیب (ترجمهٔ محمد خواجوی). تهران: مؤسسهٔ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
  7. صدرالدین شیرازی، محمد ابراهیم. (1360). شواهدالربوبیه (تصحیح و تعلیق سید جلال آشتیانی). تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
  8. طباطبایی، سید محمد حسین و مطهری، مرتضی. (1399). اصول فلسفه و روش رئالیسم (جلد اول). تهران: انتشارات صدرا.
  9. طباطبایی، سید محمد حسین و مطهری، مرتضی. (1390). اصول فلسفه و روش رئالیسم (جلد دوم.) تهران: انتشارات صدرا.
  10. طباطبایی، سید محمد حسین. (1397). روابط اجتماعی در اسلام، مجموعه آثار علامه سید محمد حسین طباطبایی(به کوشش سیدهادی خسروشاهیُ جلد چهارم). قم: بوستان کتاب (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم).
  11. طباطبایی، سید محمد حسین. (1388ب). بررسی‌های اسلامی (جلد اول، چاپ دوم). قم: انتشارات بوستان قم.
  12. طباطبایى، سید محمد حسین‏. (1387الف). آغاز فلسفه (ترجمهٔ بدایة الحکمه، محمد علی گرامی). قم: بوستان کتاب.
  13. طباطبایى، سید محمد حسین. (1387ج). روابط اجتماعى در اسلام، قم: بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزهٔ علمیهٔ قم).
  14. طباطبایی، سید محمد حسین. (1387د). تعالیم اسلام، قم: بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزهٔ علمیهٔ قم ).
  15. طباطبایى، سید محمد حسین. (1374الف). ترجمهٔ تفسیر المیزان (جلد اول، چاپ پنجم). قم: جامعهٔ مدرسین حوزهٔ علمیهٔ قم. دفتر انتشارات اسلامى.
  16. طباطبایى، سید محمد حسین. (1374ب). ترجمهٔ تفسیر المیزان (جلد دوم، چاپ پنجم). قم: جامعهٔ مدرسین حوزهٔ علمیهٔ قم، دفتر انتشارات اسلامى.
  17. طباطبایى، سید محمد حسین. (1374د). ترجمهٔ تفسیر المیزان (جلد چهارم، چاپ پنجم). قم: جامعهٔ مدرسین حوزهٔ علمیهٔ قم، دفتر انتشارات اسلامى.
  18. طباطبایى، سید محمد حسین. (1374ح). ترجمه تفسیر المیزان (جلد هشتم، چاپ پنجم). قم: جامعهٔ مدرسین حوزهٔ علمیهٔ قم، دفتر انتشارات اسلامى.
  19. طباطبایى، سید محمد حسین. (1374ی). ترجمهٔ تفسیر المیزان (جلد دهم، چاپ پنجم). قم: جامعهٔ مدرسین حوزهٔ علمیهٔ قم، دفتر انتشارات اسلامى.
  20. کاظمی اندریان، محمد حسین و نژاد ابراهیمی، احد. (1400). «تبیین تأثیرات نهاد اجتماعی-اقتصادی وقف بر سازمان فضایی شهر(نمونه موردی: شهر مشهد در عصر صفوی)». فصلنامهٔ باغ نظر، شمارهٔ 102، صص 100-83.
  21. کاظمی اندریان، محمدحسین؛ بندی، مهدی و نمازی، علیرضا. (1398). «تأثیرات گسترش پیراشهرنشینی در هالهٔ کلان‌شهری تهران بر نظام شهری کشور در دورهٔ 95 – 1335»، فصلنامهٔ شهر ایمن، دورهٔ 2، ش7، صص 30-14.
  22. مسعودی، حسین. (1378). «وجود رابط از دیدگاه صدرالمتألهین و سایر فیلسوفان اسلامى». نشریهٔ حوزه. دورهٔ 17، ش93.
  23. منتظری مقدم، محمود. (1388). منطق1 (چاپ سوم). قم: انتشارات مرکز مدیریت حوزهٔ علمیهٔ قم.
  24. واسعی، سید علی رضا. (1395). «جامعه و اصالت فلسفی آن در قرآن (بر اساس دیدگاه علامه طباطبایی و مطهری)»، فصلنامهٔ پژوهش‌های قرآنی، دورهٔ 21، ش4، صص 121-100.
  25. Barr, S., Lampkin, S., Dawkins, L., & Williamson, D. (2021). Smart cities and behavioural change:(Un) sustainable mobilities in the neo-liberal city. Geoforum, 125, 140-149.
  26. Boland, P., Bronte, J., & Muir, J. J. C. (2017). On the waterfront: Neoliberal urbanism and the politics of public benefit. 61, 117-127.
  27. Borén, T., Grzyś, P., & Young, C. (2021). Spatializing authoritarian neoliberalism by way of cultural politics: City, nation and the European Union in Gdańsk’s politics of cultural policy formation. Environment Planning C: Politics Space, 39(6), 1211-1230.
  28. Brenner, N., & Theodore, N. J. A. (2002). Preface: From the “new localism” to the spaces of neoliberalism. 34(3), 341-347.
  29. Di Feliciantonio, C., & Aalbers, M. B. (2018). The prehistories of neoliberal housing policies in Italy and Spain and their reification in times of crisis. Housing Policy Debate, 28(1), 135-151.
  30. Fagence, M. J. E. (1983). Ideological fundamentalism in town planning-an exploratory appraisal. 3(1), 17-27.
  31. Foley, D. L. J. T. B. J. o. S. (1960). British town planning: one ideology or three? , 11(3), 211-231.
  32. Geddes, M., & Sullivan, H. J. C. P. S. (2011). Localities, leadership and neoliberalization: conflicting discourses, competing practices. 5(4), 391-413.
  33. Ghosh, S. (2020). Understanding Homelessness in Neoliberal City: A Study from Delhi. J Journal of Asian African Studies, 55(2), 285-297.
  34. Grossi, G., & Pianezzi, D. J. C. (2017). Smart cities: Utopia or neoliberal ideology? , 69, 79-85.
  35. Gunder, M., Hillier, J. J. E., & A, P. (2007). Planning as urban therapeutic. 39(2), 467-486.
  36. Gunder, M. J. P. t. (2010). Planning as the ideology of (neoliberal) space. 9(4), 298-314.
  37. Harvey, D. (1989). From managerialism to entrepreneurialism: the transformation in urban governance in late capitalism. Geografiska Annaler: Series B, Human Geography, 71(1), 3-17.
  38. Jacobs, K. (2019). Neoliberal housing policy: An international perspective: Routledge.
  39. Kelly, S. (2014). Taking Liberties: Gentrification as Neoliberal Urban Policy in Dublin. In Neoliberal Urban Policy and the Transformation of the City (pp. 174-188): Springer.
  40. Kramer, F. A. J. P. A. R. (1975). Policy analysis as ideology. 509-517.
  41. Lata, L. N. (2020). Neoliberal urbanity and the right to housing of the urban poor in Dhaka, Bangladesh. Environment Urbanization ASIA, 11(2), 218-230.
  42. Levenda, A. M., & Tretter, E. (2020). The environmentalization of urban entrepreneurialism: From technopolis to start-up city. Environment and Planning A: Economy Space, 52(3), 490-509.
  43. Muir, J. J. L. E. (2014). Neoliberalising a divided society? The regeneration of Crumlin Road Gaol and Girdwood Park, North Belfast. 29(1-2), 52-64.
  44. Murphy, L. J. I. J. o. H. P. (2020). Neoliberal social housing policies, market logics and social rented housing reforms in New Zealand. 20(2), 229-251.
  45. Nasr, S. H. (2020). Mullā ṣadrā: His teachings. In History of Islamic philosophy (pp. 643-662): Routledge.
  46. Olesen, K. J. E., Government, P. C., & Policy. (2012). Soft spaces as vehicles for neoliberal transformations of strategic spatial planning? , 30(5), 910-923.
  47. Piletić, A. (2021). The role of the urban scale in anchoring authoritarian neoliberalism: a look at post-2012 neoliberalization in Belgrade, Serbia. Globalizations, 1-16.
  48. Reade, E. (1987). British Town and Country Planning (Milton Keynes, Open University).
  49. Rogers, D., & Gibson, C. (2021). Unsolicited urbanism: Development monopolies, regulatory-technical fixes and planning-as-deal-making. Environment Planning A: Economy Space, 53(3), 525-547.
  50. Sager, T. (2015). Ideological traces in plans for compact cities: Is neo-liberalism hegemonic? Planning Theory. 3 (14). 268-259
  51. Sharma, S. E. (2021). Down and out in Dhaka: understanding land financialization and displacement in austerity urbanism. Urban Geography, 42(5), 681-700.
  52. Song, Y., Stead, D., & de Jong, M. (2020). New town development and sustainable transition under urban entrepreneurialism in China. Sustainability, 12(12), 5179.
  53. Tulumello, S. J. U. G. (2016). Reconsidering neoliberal urban planning in times of crisis: urban regeneration policy in a “dense” space in Lisbon. 37(1), 117-140.
  54. Upadhya, C. (2020). Assembling Amaravati: speculative accumulation in a new Indian city. Economy Society, 49(1), 141-169.
  55. Warner, M. E., & Clifton, J. (2014). Marketisation, public services and the city: the potential for Polanyian counter movements. Cambridge Journal of Regions, Economy Society, 7(1), 45-61.
  56. Zhang, B. (2020). Social policies, financial markets and the multi-scalar governance of affordable housing in Toronto. Urban Studies, 57(13), 2628-2645.
الهیات شهر
دوره 2، شماره 4 - شماره پیاپی 4
دوفصلنامه الهیات شهر سال دوم، شماره چهارم، پاییز و زمستان ۱۴۰۳
مهر 1403
صفحه 39-65

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 01 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری: 20 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش: 08 مهر 1404
  • تاریخ انتشار: 01 مهر 1403

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار