بازتاب‌های اجتماعی عدالت‌محوری در زیست شهری: رویکرد اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

10.22081/jtc.2025.71572.1055

چکیده

عدالت به‌عنوان یکی از اصول بنیادین در نظام اجتماعی اسلام، نقشی کلیدی در ایجاد همبستگی، رفاه و پایداری اجتماعی برعهده دارد. این مفهوم نه‌تنها یک ارزش اخلاقی، بلکه سازوکاری اجرایی در تحقق توسعهٔ پایدار و ارتقای کیفیت زندگی در جوامع اسلامی‌به‌شمار می‌آید. در آموزه‌های اسلامی، عدالت با تأمین حقوق شهروندان، کاهش تبعیض، برقراری توازن در توزیع منابع و تقویت انسجام اجتماعی، زمینه‌ساز تحقق امنیت اجتماعی و سیاسی است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد عدالت‌محوری در کاهش نابرابری‌‌های اجتماعی، بهبود کیفیت زندگی، افزایش احساس امنیت، تثبیت منابع طبیعی و انسانی، تقویت مشروعیت حکومت ‌ها و تحکیم پیوندهای اجتماعی تأثیری بسزا دارد. هدف اصلی این پژوهش، بررسی بازتاب‌های اجتماعی عدالت‌‌محوری در زیست شهری از منظر اسلامی‌و تحلیل آثار آن در شکل‌دهی به یک جامعهٔ سالم، عادلانه و پایدار است. پژوهش پیش‌رو با روش تحلیل محتوای کیفی آیات قرآن، روایات و سیرهٔ معصومین را بررسی می‌کند. داده‌های پژوهش از منابع معتبر کتابخانه‌ای گردآوری و تحلیل شده‌اند. نوآوری این پژوهش در تأکید بر پیامدهای اجتماعی عدالت در زیست شهری از منظر اسلامی‌و مقایسهٔ آن با دیدگاه‌‌های جامعه‌‌شناختی معاصر است. یافته‌های پژوهش می‌تواند به ارائهٔ راهکارهای عملی در سیاست‌گذاری‌های شهری و اجتماعی کمک کند و مبنایی برای مطالعات آینده در این حوزه فراهم سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Social Reflections of Justice-Orientedness in Urban Life: An Islamic Approach

نویسنده [English]

  • Mohammad Bahrami
Assistant Professor, Islamic Sciences and Culture Research Institute
چکیده [English]

Justice, as a fundamental principle in the Islamic social system, plays a pivotal role in fostering solidarity, welfare, and social sustainability. This concept is not merely an ethical value but also an operational mechanism for achieving sustainable development and enhancing the quality of life in Islamic societies. According to Islamic teachings, justice—by securing citizens' rights, reducing discrimination, establishing balance in resource distribution, and strengthening social cohesion—lays the groundwork for achieving social and political security. The findings of this research indicate that a justice-oriented approach significantly contributes to reducing social inequalities, improving the quality of life, increasing the sense of security, stabilizing natural and human resources, strengthening governmental legitimacy, and consolidating social bonds. The primary objective of this study is to examine the social reflections of justice-orientation in urban life from an Islamic perspective and to analyze its effects on shaping a healthy, just, and sustainable society. The present research employs a qualitative content analysis method to examine Quranic verses, narrations (Hadiths), and the conduct of the Infallibles (the Prophet and Imams). Data were collected and analyzed from reliable library sources. The innovation of this study lies in its emphasis on the social consequences of justice in urban life from an Islamic viewpoint and its comparison with contemporary sociological perspectives. The research findings can contribute to offering practical solutions for urban and social policymaking and provide a foundation for future studies in this field.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Justice
  • Urban Life (Habitat)
  • Social Reflections
  • Islamic Approach
  • Quran
  1. پاتنام، رابرت. (1380). دموکراسی و سنت‌های مدنی (مترجم: محمدتقی دلفروز). تهران: نشر نی.
  2. پارسونز، تالکوت (1387). نظام اجتماعی (مترجم: محسن ثلاثی). تهران: نشر مرکز.
  3. توسلی، غلام عباس (1369). نظریه‌های جامعه‌شناسی. تهران. سمت.
  4. توکویل، الکسی (1347). تحلیل دموکراسی در آمریکا. (مترجم مقدم مراغه ای). تهران: زوار.
  5. تی بی باتومور (2536). جامعه‌شناسی (مترجم: سید حسن منصور و حسینی). تهران: فرانکلین.
  6. حرعاملی، شیخ محمد بن حسن (1414). وسائل الشیعه. قم: آل البیت.
  7. خزاز قمی. علی بن محمد (1401). کفایه الاثر. قم: نشر بیدار.
  8. دورکیم، امیل (1379). تقسیم کار اجتماعی (مترجم  باقر پرهام). تهران: انتشارات علمی ‌و فرهنگی.
  9. دورکیم، امیل (1394). قوانین اخلاقی در جوامع مدرن (مترجم: محمود فرجامی). تهران: نشر نی.
  10. رابرت مرتون (1387). نظریه‌های جامعه‌شناسی (مترجم: فریدون متفکر آزاد). تهران: نشر مرکز.
  11. صدوق، محمد بن علی (1367). علل الشرایع (مترجم علی اکبر غفاری، ج1). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  12. طوسی، محمد بن حسن (1365). تهذیب الاحکام. (مترجم: محمد تقی دانش‌پژوه). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  13. فیض کاشانی، محمد محسن (1365). الوافی. قم: دارالکتب الاسلامیه.
  14. کلینی. محمد بن یعقوب (1367). اصول کافی (مترجم و شارح: سید جواد مصطفوی). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  15. کوزر، لوئیس آلفرد (1378). نظریه‌های بنیادی جامعه‌شناختی (مترجم: فرهنگ ارشاد). تهران: نشر نی.
  16. گیدنز، آنتونی (1394). ساختار اجتماعی: قاعده و منطق در نظریهٔ اجتماعی (مترجم منوچهر صبوری). تهران: انتشارات علمی.
  17. گیدنز، آنتونی (1386). جامعهشناسی (مترجم: حسن چاوشیان). تهران: نی.
  18. لومان، نیکلاس (1389). نظریهٔ سیستم‌های اجتماعی (مترجم: حسن پویان). تهران: انتشارات علمی.
  19. مسلم بن حجاج (1374). صحیح مسلم (مترجم: محمد فاضل). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  20. مور، استفن (1376). دیباچه ای بر جامعه شناسی (مترجم: ثاقب‌فر). تهران: ققنوس.
  21. نوری طبرسی، میرزا حسین (1408). مستدرک الوسائل. بیروت: آل البیت.
  22. وبر، ماکس(1387). اقتصاد و جامعه (مترجم: رشید پورویسی). تهران: نشر مرکز.
  23. وبر، ماکس (1395). مشروعیت قدرت و دولت (مترجم: افشین خاکباز). تهران: نشر مرکز.
دوره 2، شماره 4 - شماره پیاپی 4
دوفصلنامه الهیات شهر سال دوم، شماره چهارم، پاییز و زمستان ۱۴۰۳
مهر 1403
صفحه 19-37
  • تاریخ دریافت: 26 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری: 17 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش: 08 مهر 1404
  • تاریخ انتشار: 01 مهر 1403